For some time I had been thinking to set to music and record on CD the flamenco lyrics published in my book Duende (EPO Publishers, Antwerp, Belgium, 1998, isbn 90 6445 084 6). The Spanish guitarist José Toral and Miguel Fernández, a gipsy from Granada, shared my idea. The fragile singing of the yound Fernández sounds partly like that of the old generation singers such as Mairena and partly like the mediumistic Camarón de la Isla. When finally José Ligero, an excellent fandango singer from Triana, joined them, the cuadro was formed.
More than once the listeners will hear more coplas than there are in the book, e. g. during the tangos, tarantas and the soléa from Triana. This liberty is inherent to flamenco and offers the opportunity to improvise. The CD also features three compositions by the cuadro itself. First and foremost the impressive and live-recorded siguiriya sung by Miguel Fernández. But I also draw your special attention to the rondeña, created and played by guitarist José Toral. In this composition his talent and pureness of style are highlighted in a captivating manner. Since Quemando Voy features almost exclusively cante jondo music it seemed appropriate to restore the balance somewhat by including the rumba Sur mestizo. For this rumba with its striking title José Toral set lyrics by the poet Antonio Hurdales to music. 

I hope that in the next decade flamenco with all its diversity will keep its planetary place. This recording is a clear example of the kind of flamenco which will inseparably be linked to the spirit of the duende. For without duende flamenco remains a meaningless play of sound and gestures.
My heartfelt thanks go to the artists and in particular to Miguel Fernández, whose voice had to endure a difference in temperature of 30 degrees on the day of recording.

Ivo Hermans
Leuven, 1 March 2000

"Als gitarist probeer ik verzen tot leven te wekken, de stem legt de accenten en het handgeklap erbij schept een heilige drie-eenheid die moeilijk kapot te krijgen is." 
Voor de in Antwerpen residerende José Luis Toral is flamenco een levenswijze. Samen met twee volbloedzangers maakte hij de geluidsband die Ivo Hermans' reisverslag Duende van een authentieke Spaanse harteklop voorziet.

     Zelf heeft Toral weinig moeite om zich in flamenco in te leven. Acht jaar was toen zijn neef hem de vingerzettingen op de Spaanse gitaar leerde. "Op flamenco staat geen leeftijd of geen nationaliteit", vertelt hij.  "Van kindsbeen af liet het instrument mij niet los. Ik heb een foto waarop de gitaar groter is den mezelf."  Met geografie heeft flamenco weinig vandoen, of toch? 
"Ook Spanjaarden kunnen zichzelf in de vernieling spelen", geeft Toral toe. "Flamenco zit in de genen: je hebt het of je hebt het niet. Maar als je echt diep wil gaan, moet je de sfeer en de eigenheid van het land goed aanvoelen."
     Toral treedt vooral in Vlaanderen en in onze buurlanden regelmatig op, maar hij is maar wat graag van de partij als een tournee hem naar Spanje voert. "Jullie barre weer vraagt om koude vingers langer op te warmen, en dat zijn wij flamenco artiesten niet gewend. Daar komt nog bij dat in het zuiden van Spanje flamenco vaak spontaan ontstaat in een bar, terwijl je hier een playlist afwerkt voor een publiek dat zich schrap zet voor een avondje muziek."  Toch haast Toral zich eraan toe te voegen dat ook hier bij ons soms grootse muzikale momenten ontstaan, "dat gevoel van nu zijn wij onder gelijkgestemden. Maar hetzelfde als in het zuiden zal het wel nooit zijn: jullie missen de zon."
     Wie echter goed uit zijn doppen kijkt, kan ook hier een fijne flamenco-avond beleven, vindt Toral. Wel moeten we ons hoeden voor opera flamenca waarbij de nadruk ligt op uiterlijk vertoon en op folklore. "Deze spektakelflamenco", zoals Toral het noemt "krijg je vaak te zien in grote zalen buiten Spanje als exportproduct. Beluister dan liever de flamenco puro die zich ontwikkelde los van het grote publiek, in dorpen in het zuiden van Spanje en in kleine bars. Met een beetje geluk slaat er plots een vonk over en dat is flamenco op zijn best. Tot voor kort kon je hem vrijwel enkel horen in kringen van ingewijden."  Daar is nu verandering in gekomen. "Zeker met enkele goede flamenco-artiesten van eigen bodem", voegt Toral eraan toe. "Voor Koen De Cauter en jullie eigenste Wannes Van de Velde neem ik mijn pet af. Zij zijn er het levende bewijs van dat flamenco en duende geen grenzen kennen."